جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵
«نازا» سرواژهای اختصاری برای بیان «خسارت جانبی» است مثل عوارض جانبی دارو که اجتنابناپذیر است یعنی بین بد و بدتر باید یکی را انتخاب کرد با این تفاوت که اصطلاح «خسارت جانبی» معمولاً به پیامدهای ناخواسته اشاره دارد ولی اینجا «سیستم» از ابتدا آن را توجیه و عادیسازی میکند. یکی از مصاحبهشوندگان میگوید که نمیگوییم پانزده زن و بچه، میگوییم پانزده نازا؛ تمهیدی برای انسانزدایی از افراد و تبدیل آن به مفهومی خنثی تا بتوان با آن کار کرد (این واژه -خواسته یا ناخواسته- تداعیکننده واژههای Gaza و Nazi هم هست).
یووال آبراهام و راحل شور پیشتر برای فیلم «سرزمین دیگری نیست» اسکار برده بودند و جاناتان گلیزر برای «منطقهی تحتنظر». آنها این بار روایت طرف اسرائیلی را از آنچه در سرزمینهای اشغالی میگذرد بیان میکنند. اطلاعات فیلم برای کسانی که شیوهی شناسایی افراد حزبالله را (به اضافه جاسوسیهای انسانی، تصاویر ماهوارهای، دوربینهای مداربسته و...) پیشتر خواندهاند، عجیب نیست. آنچه در فیلم توصیف میشود مشابه شیوهی حمله به نیروهای نظامی، علمی و سیاسی ایران در خانههایشان از طرف امریکا و اسرائیل است و یادآور برنامهی«بابا کجاست؟» در فیلم. در فیلمهای دیگری مانند «Good Kill» و «Eye in The Sky» -که در فیلم به آن اشاره میشود- نیز این فرایند را دیده بودیم. به علاوهی سریال امریکایی «هوملند» که در اسرائیل نام سامانهای برای نظارت بر زندگی خصوصی فلسطینیان است و جالب اینکه خود سریال «هوملند» بر اساس سریال «Hatufim» اسرائیلی ساخته شد.
روند اطلاعاتدهی در فیلم از پانزده نازای قابل قبول میرسد به بیست نازا بعد به زدن کلّ محله برای زدن یک آدم ردهبالا و زدن یک ساختمان برای تخلیه ساکنان دیگر ساختمانها در حالیکه ۲۵ درصد هنوز آنجا باقی ماندهاند. هرچه به انتهای فیلم نزدیک میشویم، نازا از یک اقلیت قربانی ناگزیر فراتر میرود و به تعبیر یکی از افراد به یکجور «بازی» تبدیل میشود؛ به ویژه جایی که تکتیراندازها فلسطینیان گرسنهای که از صف بیرون میرفتند را میزدند و در پایان به جایی میرسد که یکی از سربازان سابق میگوید: «هرکس را که تصمیم میگرفتیم بکشیم، تروریست حساب میشد.»
درست است که افراد به مهرههای سیستم بدل شده بودند ولی در عین حال واقعاً نمیتوان کسانی را که به تماشای سگهایی نشستهاند که جسدها را میخورند چه نامید؟ یکی میگوید که وظیفهاش فنّی است و قرار نیست موضع اخلاقی بگیرد. کارگردان از دیگری میپرسد که چرا میکشینشون و او جواب میدهد: «نمیدونم!» کسی که این را میگوید چقدر از انسانیّتش باقی مانده و چه تفاوتی با آن «بخش فنی» ماجرا یا هوش مصنوعی دارد؟ مصاحبهشوندگان هرکدام به عنوان بخشی از سیستم، فردیّت خود را از دست داده بودند پس تعجبی ندارد که حالا -گرچه به دلایل امنیّتی ناشناس میمانند- ولی این «بیچهرگی» ارجاعی زیباییشناختی به حضور بیفردیّت آنان در «سیستم» هم هست (به سندیّت فیلم اشکالهایی وارد شده ولی برخی اطلاعات فیلم پیشتر منتشر شدهاند و گاردین مسئولیّت روزنامهنگاری فیلم را پذیرفته است).
در فیلم یکی دو جا هست که تصویربردازی یک نوع تقابل را نشان میدهد مثل ساختمانسازی در برابر تخریب یک شهر و غذاخوردن در برابر گرسنگی غزه و کشتن کسانی که از صف بیرون میپریدند امّا در غالب فیلم ما خانههای اسرائیلیان را از بیرون میبینیم و تلویزیونهایی که روشناند و اطلاعات جهتدار مجریان و سیاستمداران را پخش میکنند؛ گویی علاوه بر غزه، تلآویو هم زیر نظر سیستم حاکم است؛ اگر در غزه با بمب میکشند، اینجا با اطلاعات ذهنها را جهتدهی میکنند. آنها مردم را در غزه میکشند و ذهنها را در تلآویو دستکاری میکنند ولی چیزی درون انسانهاست که با هوش مصنوعی قابل ردیابی نیست و آنهم سرشت و فطرت اهورایی انسان است. یکی که میگوید «همه چیز را نمیگویم تا حالت بد نشود» آنجا را با لهستان و اردوگاههای نازی مقایسه میکند. آنها را به تماشای اردوگاههای سابق آلمان بردهاند تا در ظاهر به یادشان بیاورند که چه بر سر اسلافشان آمده ولی در باطن آنها به تکرار همان اعمالی میرسند که نازیها میکردند. او میگوید که اگر آنها هیولا و جنایتکار بودند، پس من چی هستم؟ دیگری که چهرهاش بیش از دیگران پنهان میشود به صراحت از «نسلکشی» حرف میزند. به یاد بیاوریم اجتناب امثال هابرماس را از «نسلکشی» خواندن این اتفاق و جایگزینی آن با یک اصطلاح کمخطرتر. مثل همین بازی که با نازا میشود. (پیتر بردشاو معتقد است که نباید غزه را با هولوکاست مقایسه کرد و بمباران درسدن مقایسهی بهتری است. با او موافقم؛ نه الزاما بهخاطر محتوای حرفش بلکه بهخاطر تغییر عاملان جنایت از آلمان نازی به بریتانیا و امریکا یعنی موسّسان و حامیان اصلی اسرائیل)
مشابه دموکراتهای پیشرو در امریکا و مهاجرانی که در کشورهای مهاجرپذیر روی قدرت میآیند، در اسرائیل هم یک گروه معترض به سیستم در حال رشد است؛ یعنی نشانههایی هنوز کمتوان ولی واضح از «تغییر از درون» مانند کهنهسربازان «شکستن سکوت». همان ابتدا یکی از افراد میگوید که هنوز هم هستند کسانی که بخواهند حرف بزنند ولی میترسند. اسرائیل روی تغییر از درون در ایران خیلی بیشتر و بهتر برنامهریزی کرده تا ایران؛ در حالی که دست ایران برای این کار بازتر است. فکر میکنم نتیجهی آن برنامهریزی را در فضای مجازی و واقعی در یکی دوسال اخیر همه دیدهایم. ایران از سالها پیش باید یک شبکه عبری برای آگاهی اسرائیلیان راه میانداخت. شک نکنید که کنجکاوی زیادی برای دیدن آن در داخل اسرائیل وجود میداشت.
یکی از مصاحبهشوندگان پس از بیان ریز جزئیات شنود همگانی فلسطینیان میگوید: «یکجورهایی احساس خدایی میکنی چون هرچی میگن رو میشنوی.» حرف او درست است اگر «خدا» را فقط در علم و قدرت بینهایت تعریف کنیم ولی حیات، منشأ خیر، عدالت و دیگر صفات را حذف کنیم. آلمان نازی هم جنایاتش را با توهّم داشتن توانایی بیحصر انجام داد ولی عاقبتش را دیدیم؛ تکرار آن اشتباه سرانجامی متفاوت نخواهد داشت. «ابتذال شر» آرنت حتّی برای اشاره به این فیلم هم کافی نیست؛ به ویژه جایی که یکی از افراد میگوید «انجام عملیات بیشتر به مثابه گرفتن امتیاز بیشتر بود» مانند بازیهای کامپیوتری. ما ابتدا با وارونهکردن مفهومی سپس بازیوارگی و در نهایت، بزرگداشت شر مواجهیم.

هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر
لطفاً نظرتان همراه با انتخاب یک نام و رعایت اخلاق باشد.