شاندل پرویزی

                                                                                                                   شنبه ۳۱ امرداد ۱۴۰۵

حکایت شریعتی و شاندل که معروف حضور هست؟ شریعتی در جوانی سرواژه‌ای از نام خود می‌سازد به نام «شمع» و با آن شعر می‌گوید بعدها در فرانسه و در نشریّات جبهه ملّی با همین نام مطلب می‌نویسد. شمع یا فرانسوی‌اش شاندل می‌شود یکی از مرجع‌های او در برخی آثار متأخّرش. بعد از مرگ او در دست‌نوشته‌هایش این موضوع آشکار می‌شود و خلاصه رازی نبوده که بخواهد برملا شود و اسباب مچ‌گیری. سوسن شریعتی اینجا مفصّل‌تر نوشته‌ است.

 

چندسال پیش آشکار شد که محمود خاتمی،‌ استاد تمام وقت فلسفه‌ی دانشگاه تهران، دست به سرقت‌های علمی متعدّدی در مقاله‌ها،‌ کتب و پایان‌نامه‌ی خودش زده است که بالافاصله به فراموش سپرده شد چون خاتمی قبل و بعد از این جریان اصلاً اهل مصاحبه نبود و بعدها نیز به جایی پاسخگو نشد. ظاهراً دانشگاه تهران هم شرمنده از این جریان می‌خواست و توانست که موضوع را مشمول مرور زمان کند و موفّق هم شد. سیّدجواد طباطبایی در کتاب «ملاحظات درباره‌ی دانشگاه» مفصّل به این واقعه پرداخته است.

 

تفاوت مورد شریعتی و خاتمی این بود که خاتمی این کار را در آثار علمی خود به شکل گسترده و برای کسب مدرک و تثبیت جایگاه دانشگاهی خود انجام داده بود، برعکس شریعتی. یکی از موارد بانمک شیطنت‌های خاتمی نوشتن کتابی درباره‌ی خودش به قلم بانویی به نام سوفیا تیلور بود که وجود خارجی نداشت. شاندل خود آرمانی شریعتی بود ولی سوفیا شاگردی است که زانوی تلمّذ پیش استاد زمین زده و درباره‌اش کتاب نوشته است. خبرش هم اینطور منتشر شد.

  

سوفیا تیلور یک همزاد ایرانی هم دارد به نام سیروس پرویزی. پرویز مثل سوفیا درباره‌ی یکی از روشنفکران و استادان ایرانی مطلب نوشته است که کسی جز سیّدجواد طباطبایی نیست. پس از زیر سؤال رفتن هویّت او در «اندیشه پویا» یکی از دست‌اندرکاران مجلّه «قلم‌یاران» در صفحه اینستاگرام حسن محدّثی مدّعی شد که پرویزی را می‌شناسد و رویارویی مگس و عرصه‌ی سیمرغ را یادآوری کرد. با گذشت یک‌سال هنوز سایه‌ی سیمرغ بر سر مگس نیفتاده و چاره‌ای نداریم که فعلاً بنا را بر این بگذاریم که سیروس همان سیّدجواد است که مقالات زیادی را در مدح خود و ذمّ مخالفان سیّدجواد (مثلاً روشنفکری دینی) چاپ کرده است. 

 

سیروس در مدح‌نامه‌ای که درباره‌ی سیّدجواد نوشته می‌گوید که طباطبایی در آثارش به پشتوانه‌ی جریان‌های فکری و نویسندگانی بحث خود را پیش می‌برد که اشاره‌ای به نام آنها نمی‌کند یا به ندرت می‌کند و علّتش این است که او در آن منابع اجتهاد می‌کند و مقلّد نیست. می‌دانید که این توجیه را هر کسی می‌تواند به کار ببرد و چندان با روحیه‌ی علمی سازگار نیست. یا شاید هم برخی از آن نویسندگان خود از هدفهای نقد او بوده‌اند؟ کسانی مثل آرامش دوستدار، شریعتی و رضا داوری؟ محقًقان به وامگیری او از لئو اشتراوس،‌ راینهارت کوزلک، فردریش فون هایک و حتّی روشنفکران عرب مانند محمّد عابد الجابری اشاره کرده‌اند که جایشان در منابع آثار او خالی است.

 

سیروس در مطلع چندین تعلیقه که بر مقاله‌ی «زوال سیاسی در ایران» (مهرزاد بروجردی و علیرضا شمالی)  نوشته است آورده که «من حدود ده سال پیش گفته بودم که طباطبایی آمده است و در دهۀ هشتاد خورشیدی یکه‌تاز میدان بحث‌های نظری ایران خواهد شد. در این نخستین سال‌های دهۀ نود، طباطبایی کانون بحث‌های نظری ایران را به داخل ایران انتقال داده، جایگاه خود را به عنوان یگانه سردار (!) میدان این بحث‌ها استوار کرده و در ایران کنونی هیچ بحث نظری نیست که بتوان بدون ارجاعی به او پیش برد» (واقعاً!؟). این چندسطر خلاصه‌ی مطالب او در ستایش‌هایی اغراق‌آمیز از «یگانه سردار» است.

 

پرویزی به خودش زحمت نمی‌دهد نثرش را کمی تغییر دهد یا لااقل آن‌قدر «کذا!» ننویسد (کذا را که یادتان هست؟). سیروس مانند سیّدجواد مدام می‌گوید که همه نمی‌فهمند و فقط طباطبایی می‌فهمد. او در پایان تعلیقه‌ی هفتم با اشاره به یکی از آثار طباطبایی آن را «شاهکاری در فارسی‌نویسی جدید و اوجی در تحلیل اندیشۀ سیاسی در ایران» می‌خواند. تصدیق می‌فرمایید که اصلاً جالب نیست که شخصی در وصف خود چنین بگوید. اگر استاد خودش با فروتنی و نام اصلی -نه با نام مستعار- به آن مقاله جواب می‌داد امکان نداشت درباره‌ی خود چنین بگوید.

  

توصیفهایی مانند این بهتر بود در حدیث دیگران می‌‌آمد: «به نقل از دوستی، طباطبایی در همۀ مباحثی که وارد شده سطح بحث را چنان بالا برده است که به سختی می‌توان با او برابری کرد. طباطبایی در همۀ نوشته‌های خود و در هر ویراست از کتاب‌های خود سطح و معیار را خود تعیین کرده و خود نیز بحث را به آن سطح ارتقاء داده است.» جای تأمّل دارد که از هم‌فکران طباطبایی آنها که وجهه‌ی دانشگاهی دارند حاضر نبودند درباره‌ی او تا این حد بزرگنمایی کنند و آنهایی که بحث مرید و مرادبازی را به سطح «خدایگان و بنده» رساندند، ژورنالیستهایی بودند که «درس درستی» نخوانده‌اند؛ پس طباطبایی مجبور می‌شود خودش ‌آستین بالا بزند و ...الخ.

خماری متوّهمان

                                                                                                              چهارشنبه ۲۸ امرداد ۱۴۰۵

  

رمان «دایی‌جان ناپلئون» در ایران بسیار محبوب است؛‌ اگر این رمان را می‌شد در یک ترانه خلاصه کرد،‌ می‌شد چیزی مثل «توهّم توطئه». در سپهر سیاسی ایران نیز تقصیرها را از خود جدادانستن و به گردن «دژمن» انداختن سابقه‌ی طولانی دارد ولی کپی‌رایتش انحصاراً در دست سیّدعلی خامنه‌ای بزرگ‌دشمن‌پرداز زمانه‌ی ماست. با این اوصاف چرا این ترانه این‌قدر حاشیه درست کرده است؟ گذشته از اینکه امروز عدّه‌ای به هر بهانه دنبال نشان‌دادن خشم خود و ترسیم مرزهای خیالی، جبهه‌گیری و «مبارزه»اند، خیلی ساده باید گفت که خود را مخاطب این ترانه دیده‌اند چون وصف حال آنهاست.

 

چرا این ترانه مانند آینه ما را به ما نشان داده است؟ چون اوّل اینکه «ما»ی آن عام است و این گروه را از آن گروه و حاکمیّت را از مخالفان حکومت جدانکرده است. از دید هر گروه «آنها» همیشه اشکال دارند و «ما» بی‌تقصیر یا کم‌تقصیریم. «مرزبندی» یکی از شاخصه‌های بارز تفکرات (توهّمات) سیاسی عوامانه در ایران است تا بتوان بر اساس آن خوب و بد کرد. اگر کسی این مرز را بردارد و شباهتهای دو گروه دو طرف مرز را نشان دهد، به نوعی بازی را به هم زده است و شایسته‌ی بدترین واکنشهاست. یرّاحی در اینستاگرامش نوشته که اصل حرف درست است ولی در این ترانه فقط به مردم پرداخته شده ولی حاکمیّت در آن غایب است. از دید یرّاحی حاکمیّت جزو مردم نیست در حالیکه قبل و بعد از انقلاب، حکومتگران بخشی از مردم بوده‌اند و از جای دیگری نیامده‌اند (برخلاف کسانی که حاکمیان فعلی را اشغالگران ایران می‌دانند) ضمن اینکه «مردم» نیز فقط افراد خارج از دایره‌ی قدرت و هم‌عقیده با او نیستند و شامل طیفهای گسترده‌ی مخالفان او و بی‌طرفان هم می‌شوند. این ترانه به کنار، بهتر است هر چه زودتر از توهّم اینکه «مردم» همانهایی‌اند که همگی مخالف حکومت‌اند و تیم ملی فوتبال را از آن خود نمی‌دانند و نسبت به دخالت خارجی احساس بدی ندارند و... خارج شویم.

  

جناحی که به نام تندرو در ایران شناخته می‌شود،‌ برادر دوقلوی شاه‌پرستان خارج‌اند. تازگی‌ها اتّهام وابستگی به خارج را از روحانی و ظریف به عراقچی و قالیباف (!) هم تسرّی داده‌اند. مشاور خیالی احمدی‌نژاد -که درست پس از ردصلاحیتش منتقد او شد- چندی پیش محمد سرافراز را تلویحا به داشتن ارتباط با دستگاههای خارجی متهم کرده بود. «نفوذی»‌ کلیدواژه‌ی محبوبی در ایران امروز است چون خیلی راحت به جای تحلیل و نقد موضع سیاسی یک شخص می‌توان او را با انتسابی خیالی به جایی محکوم کرد و مستحق مجازات دانست.

 

ابهام یکی از ویژگی‌های مثبت هر ترانه است امّا هر استثنایی قاعده دارد. «بوی گندم» زمانی سروده شد که خواننده‌اش داخل ایران بود و نمی‌توانست با آزادی انتقاد کند امّا حالا فرق می‌کند. کسانی که به مخالفان خود انگ چپول، حکومتی، پنجاه‌وهفتی و... می‌زنند باید هم آینه‌ای را که برابر آنها گرفته شده بشکنند. به نظر من کار از تکرار اشتباه هم گذشته و به اعتیاد به اشتباه رسیده است. روزگاری اینگونه رفتارها منحصر به پهلوی‌‌چیان بود، حالا می‌بینیم که حتّی فلان ملّی‌مذهبی -با نام مستعار البتّه- اینجا نظر می‌گذارد که بله من هم مخالف جنگ نیستم یا «مردم» تیم فوتبال را از آن خود نمی‌دانند. این «مردم» ساخته و پرداخته‌ی ولگردی در شبکه‌های اجتماعی، نشستن پای شبکه‌ی کذایی و سکونت در خارج است. 

  

می‌بینید که اصل «توهّم» از «توطئه‌ی توهّم» مهمتر است: توهّم اعداد کشتگان، توهّم پیروزی سریع ده‌روزه، توهّم گارد جاویدان، توهّم «بهترش رو می‌سازیم»،‌ توّهم پنهان‌کردن موشک در اتاق خواب مردم، توهّم اختلاف شدید بین حاکمان،‌ توهّم روزگار طلایی دوران پهلوی و... وقتی به جای رجوع به جهان خارج بتوان یک دنیای خیالی وهمی ساخت و در آن همیشه برحق بود،‌ گذشته را آنجور که خواست دید و در آستانه‌ی پیروزی بود،‌ چرا به خود زحمت بدهیم و به واقعیّت مراجعه کنیم. این دنیای توهّمی اثرش میلیونها برابر قویتر از هر منقلی است که فلان شاه یا خواننده پای آن نشسته است.

مرتبط: پرونده‌ی «توهّم توطئه»

اگر

                                                                                                                     جمعه ۲۳ امرداد ۱۴۰۵

  

اگر بتوانی وقارت را حفظ کنی وقتی اطرافیان خود را باخته‌اند و تو را مقصر می‌شمارند

اگر به‌رغم تردید دیگران به خود اعتماد داشته باشی و تردید آنان را درک کنی

اگر صبر پیشه کنی و از پا نیفتی 

اگر برایت دروغ بسازند ولی درگیر دروغ‌ها نشوی

اگر به تو نفرت بورزند ولی به نفرت آلوده نشوی

بی‌آنکه زیادی خوب یا عاقل به نظر برسی

  

اگر بتوانی رؤیا بپردازی ولی اسیر آن نشوی

اگر بتوانی بیندیشی ولی اندیشه‌هایت را مقصد خود نکنی

اگر با کامیابی و ناکامی روبه‌رو شوی و با این دو فریبکار یکسان برخورد کنی

اگر بشنوی که دغلکاران حقیقتی را که گفته‌ای برای فریب ساده‌لوحان تحریف کرده‌اند و تاب آوری

اگر ببینی چیزهایی که زندگیت را وقف آنها کردی نابود می‌شوند 

ولی برخیزی و با ابزارهای کهنه آنها را از نو بسازی

 

اگر همه‌ی بردهایت را در قماری ببازی ولی از هیچ آغاز کنی و هرگز یادی از باخت خود نکنی

اگر بتوانی جان و روان و توانت را -مدتها پس از فرسودگی- باز به فرمان درآوری 

هنگامی که هیچ چیز در تو باقی نمانده جز اراده‌ای که می‌گوید: طاقت بیار!

 

اگر با توده‌ها هم‌صحبت شوی و بافضیلت بمانی

یا با شاهان همگام شوی و باز با مردم عادی بجوشی

اگر نه دشمنان و نه دوستان جانی بتوانند آزارت دهند

اگر همه بتوانند روی تو حساب کنند ولی نه بیش از حد

اگر آخرین دقیقه‌ی دو استقامت را با شصت ثانیه تلاش پر کنی

زمین و هرآنچه در آن است از آن تو خواهد بود 

و بالاتر آن فرزندم، 

می‌توانی خود را انسان بنامی.

 

رودیار کیپلینگ

با خوانش مایکل کین

کاشفان فروتن جهنّم

جمله‌های سینمایی -۹۱                                                                                پنجشنبه ۱۵ امرداد ۱۴۰۵

The Dark Knight 2008

پیشخدمت بروس وین: یه بار تو برمه یه دزد به محموله‌ی جواهرات دست‌برد زد ولی بعدش اونا روی توی جنگل پخش‌وپلا کرد. بعضیا هستن که دنبال پول نیستن، ‌نمیشه اونا رو خرید، بهشون زور گفت،‌ استدلال یا مذاکره کرد. بعضیا فقط می‌خوان سوختن دنیا رو تماشا کنن.

 

Swordfish 2001

گابریل (مأمور یک سازمان مخفی امریکایی که وظیفه‌اش حراست از امریکاست حتّی به شیوه‌های غیرقانونی) با اعتراض درباره‌ی کارهایش روبه‌رو می‌شود: 

- تصویر بزرگتر رو نمی‌بینی. یه سؤال: اگه بتونی همه‌ی بیماریها رو درمان کنی ولی در قبالش باید یه دختربچه‌ی بیگناه رو بکشی؛ این کارو می‌کنی؟

 

Michael 2026

مایکل در استخر به آسمان خیره شده است:

- دارم ارتباط برقرار می‌کنم. الان دارم اجازه می‌دم خالق یه آهنگ بهم بده. اما اگه من اینجا نباشم که این ایده‌ها رو دریافت کنم، خدا ممکنه اونا رو به پرینس بده.

 

Ladies First 2026

در جهانی که رابطه‌ی زنان و مردان برعکس شده، زن به مرد فحش می‌دهد:

- پدربه‌خطا!

 

Claud Atlas 2014

نقل قول از سولژنیتسین: 

- تو فقط تا زمانی بر مردم قدرت داری که همه چیز را از آنها نگیری، اما وقتی همه چیز را از آنها گرفتی، دیگر تحت سلطه‌ی تو نیستند.

 

پیشین: برهان نظم

اقتصاد سیاسی براندازی

حاشیه بر اخبار -۱۱۶                                                                                       جمعه ۹ امرداد ۱۴۰۵

انتساب ِداشتن ِبرادران کذایی به محمود سریع‌القلم در صداوسیما

- طبعاً موجی از تکذیب‌ها و محکومیّت‌ها آغاز شد و با عذرخواهی مضحک صداوسیما و گوینده‌ی آن سخنان به پایان رسید. مضحک از این جهت که اصل مطلب این است که جهت‌گیری فکری و اعمال نزدیکان افراد ربطی به آنها ندارد یعنی اصل مطلب نادرست است و غلط‌بودن آن انتساب امری فرعی است. در تاریخ اسلام بسیاری از شخصیتهای مثبت دارای برادر،‌ پدر،‌ فرزند و دیگر خویشانی بودند که در جبهه‌ی مقابل آنها بودند. در ایران فعلی نیز بسیاری از شخصیّتهای پیشین و فعلی نظام حاکم دارای بستگانی با صدوهشتاد درجه تفاوت فکری بودند که فقط برخی از آنها را عموم می‌شناسند. 

وقتی یک امر ریشه‌یابی درستی نمی‌شود، قطعاً در آینده‌ی نزدیک تکرار خواهد شد و -این‌بار با تحقیق «دقیق»- باز هم داشتن فلان خویشاوند بهانه‌ای برای کوبیدن یک فرد می‌شود و ماجرا ادامه خواهد یافت.

 

سریع‌القلم:‌ دوستان هر کشوری باعث توسعه و عدم توسعه می‌شوند مثلا اردوغان با بیل گیتس و ایلان ماسک معاشرت می‌کند و ایران با حوثی‌ها و حشد شعبی

- مسئله‌ی توسعه بسیار پیچیده‌تر از اینهاست. ترکیه با جولانی هم‌نشین است و ایران نیز بی‌شمار ارتباط با نقاط پیشرفته‌ی جهان دارد و ایرانیان بسیاری خود از ستون‌های نهادهای توسعه‌یافته در کشورهای جهان‌اند. این نکته در کنار مطلب قبلی که درباره‌ی سریع‌القلم نوشتم یادآور این واقعیّت است که تحصیلات افراد و داشتن ایده در یک زمینه‌ی خاص مانع سطحی‌نگری در زمینه‌های دیگر نمی‌شود. مظلوم‌بودن در یک رویداد رسانه‌ای مانع خرابکاری در سخنرانی دیگر نمی‌شود و... کی قرار است از شرّ نگاه صفر و یکی به افراد و پدیده‌ها رها شویم؟

 

سخنان اخیر غنی‌نژاد درباره‌ی شریعتی

- ایشان از خودش چیز زیادی نگفته، فقط سخنان دوست مرحومش سیدجواد طباطبایی را تکرار کرده است. شریعتی به عنوان یک روشنفکر موفّق (یعنی کسی که توانسته یک فکر را به مرحله‌ی عمل برساند) همیشه مورد حمله‌ی بی‌هزینه‌ی افراد بوده است. طبق اصل پرداختن به گفته به جای گوینده، درست این است که اگر کسی نقدی بر شریعتی دارد بخشی از فلان اثرش را انتخاب و نقد کند نه اینکه صرفاً درباره‌ی خود او سخن براند. این هم نکته‌ی مهم دیگری که زیر هیاهوی شاندل مغفول ماند. شریعتی هرکه بود همین الآن  اگر کسی چند صفحه از هر یک از کتابهایش را بخواند، نمی‌تواند منکر اثرگذاری همان اندک شود. چندنفر از روشنفکران ما چنین‌ند؟ 

 

شایان اویس: برایم سخت است که به حکومتی مالیات بدهم که روی کشورم بمب می‌ریزد. بعضی از دوستانم به همین دلیل مهاجرت کرده‌اند.

- نخبگی فقط به داشتن تحصیلات و موفقیّتهای علمی نیست، کمی تا قسمتی هم عقل سلیم و شعور متعارف می‌خواهد. من خیلی به این نخبگان که برای تحصیل به خارج رفته‌اند امیدوارم که روزی برگردند و ایران را از نو بسازند؛ فارغ از دسته‌بندی‌های سیاسی رایج موافق و مخالف حکومت.

 

باج‌گیری ۳ همتی باج‌نیوز از مدیران اقتصادی

- صورتی در زیر دارد آنچه در بالاستی. خبر بسیار مبهم است و شاید در آینده جزئیّات بیشتری منتشر شود. این را کنار سخنان اخیر اشکان خطیبی که بگذاریم از یک واقعیّت پرده‌برداری می‌شود به نام «اقتصاد سیاسی براندازی». افراد،‌ نهادها،‌ احزاب و گروه‌های بی‌شماری که منتقد روابط اقتصادی ناسالم درون نظام بودند، خود در چهار یا پنج‌دهه‌ی اخیر به آلاف و الوفی رسیده‌اند که فقط بخشی از آن را افکار عمومی می‌داند. علّت بسیاری از چرخش‌ها و تغییرنظرها متأسفانه آن‌ عاملی است که مرحوم مارکس زیربنایش خواند. مرور این سخنان تفرشی هم برای تکمیل این اشارت بد نیست. اصل مطلب نیز جا برای پژوهش بسیار مفصّل‌تری دارد.

  

پیشین: استقلال، مقدّم بر آزادی و دادگری

فوتبالفارسی

                                                                                                                 یکشنبه ۴ امرداد ۱۴۰۵

 

جام جهانی

جام جهانی تمام شد و ایران با کارنامه‌ای ضعیف و تیمی حذف‌شده برگشت. اوضاع جنگی،‌ تعطیلی لیگ،‌ نبود بازی تدارکاتی و رفتار نادرست امریکا در نحوه‌ی اسکان و رفت‌وآمد تیم ایران باعث می‌شود که با همین سه تساوی نیز کادر فنی نمره‌ی مردودی نگیرد و مثل قدیمها با تک‌ماده قبول شود. حالا طرفداران دوقطبی آشنای فرهنگ ما مشغول بحث‌اند که آیا نتایج تیم قابل قبول بود یا نه. 

 

قلعه‌نویی نتایج مشابهی در چهارسال گذشته کسب کرده که شامل حذف در آسیا و عدم صعود در جام جهانی است و البتّه درگیری همیشگی با منتقدان. او تیمی میانسال (از لحاظ فوتبالی) را تحویل گرفت و به تیمی مسن تبدیل کرد. ادامه‌ی کار با او احتمالاً به کسب نتایج مشابه می‌انجامد (پیشنهاد من: دالیچ یا کونسیسائو). درگیری او با فردوسی‌پور یکی از نمودهای فرهنگ دوقطبی و سفیدوسیاه ماست که دو طرف کمی تا قسمتی حق دارند ولی قیافه‌ی حق به جانب می‌گیرند. اتهام رفتن در غار به فردوسی‌پور در شرایط نبود اینترنت همانقدر نابجا بود که اتهام سکونت در خارج به قلعه‌نویی. کدامیک از دیگری معذرت خواست یا حرفش را اصلاح کرد؟ ضمن اینکه یادمان نمی‌رود که عادل‌خان پس از کسب فقط یک تساوی در جام ۲۰۱۴ همچنان حامی کی‌روش بود.

 

از جزایر مالویناس تا جزایر سه‌گانه

عشق فوتبالها معمولاً -به ویژه پس از نقل مکان حمیدرضا صدر از سینما به فوتبال- سعی می‌کنند با طرح مسائل سیاسی و اجتماعی عشق نوجوانانه (و البتّه بی‌اشکال) خود را توجیه کنند یا بزرگتر و مهمتر از حد معمول نشان دهند. بازگشت به جنگ انگلیس و آرژانتین و مرور جنگ فالکلند (مالویناس) یکی از آیتم‌های تکرارشونده در این زمینه است. یک سؤال: اگر یک فوتبالیست آرژانتینی در هنگامه‌ی جتگ به تعریف از مارگارت تاچر می‌پرداخت، چه عاقبتی می‌یافت؟ با توّجه به روحیات ساکنان آمریکای جنوبی حذف از فوتبال که هیچ ممکن بود جانش هم به خطر بیفتد. حال اگر یک فوتبالیست ایرانی به عکس‌انداختن با شیخ اماراتی متجاوز به ایران افتخار کند و بی‌مکافات بماند،‌ چه ارزشی برای پیراهن تیم ملّی باقی می‌ماند؟ صرف مخالفت با هر عمل نظام حاکم -حتّی اگر باعث محبوبیّت می‌شد که دیگر نمی‌شود- ارزشمند است؟ مصاحبه با کسی که دست در دست کسانی گذاشت که مشوّق حمله به ایران بودند در میانه‌ی جنگ کاری فقط ورزشی نیست بلکه نوعی سوگیری سیاسی هم هست برای کسی که در هنگامه‌ی جنگ و پس از آن سکوت کرد. دانستن این مسئله و اشک‌ریختن و گفتن «اصلاً بیاین منو بگیرین» بازی لوس و بی‌مزّه‌ای است.

 

یادآوری:‌ من همیشه از حامیان فردوسی‌پور بوده‌ام ولی کارنامه‌ی او پس از خروج از صداوسیما -که می‌توانست نرود یا حتّی برگردد- در مسائل اجتماعی و خارج از فوتبال چنگی به دل نمی‌زند. امیدوارم به راه دوستش که حالا یک لکّه‌ی آلوده و بی‌ارزش در شبکه‌ی بی‌وطنان است نرود. در ضمن برخورد با آزمون و فردوسی‌پور می‌توانست سنجیده‌تر باشد مثلاً به اولی فرصت اصلاح و بازگشت بدهند و به دومی هم یک کارت زرد نشان دهند. حذف راه چاره نیست.

فودبال ایرانی

فوتبال ایران ظاهری و باطنی. باطنش پرزرق‌وبرق و باطنش را... چه عرض کنم. این مصاحبه‌ی اسماعیل حلالی و این بخش از مصاحبه‌ی مهدی قایدی اشاره به نوک کوه یخ فوتبال ایران هم نیست. یکی از بازیکنان ملی‌پوش دهه‌ی شصت با افتخار از مصدوم‌کردن فلان مهاجم می‌گفت که جوری عمداً زدمش که صدای شکستن استخوانش را شنیدم. اینها فقط بخشهای قابل تعریف زندگی این نورچشمی‌هاست و گرنه بخش غیرقابل تعریف هم دارد که به جز مواقعی که سرّ از پرده بیرون می‌افتد و دادگاهی می‌شوند -مثل محمدخانی و جمشیدی در داخل و آزمون در خارج- کسی نمی‌فهمد. وقتی «اسطوره‌»های فوتبال ایران پس از رسیدن به شهرت و ثروت دچار لغزش شوند،‌ چه انتظاری از بازیکنان عادی است؟ ما همچنان وانمود می‌کنیم که فقط بخش ظاهری را می‌بینیم و به هرحال مثلاً زندگی ادامه دارد البتّه کمی تا قسمتی.

   

پ.ن: عنوان را با الهام از «فیلمفارسی» مرحوم کاووسی انتخاب کردم. «فودبال» به روایت قلعه‌نویی هم می‌توانست باشد.

افشاگری نیم‌بند

                                                                                                                     سه‌شنبه ۳۰ تیر ۱۴۰۵

آثار علمی-تخیّلی به ویژه فیلمهای مربوط به بیگانگان فضایی را می‌توان به سه دسته‌ی کلّی تقسیم کرد: نخست آنانکه درونمایه‌ی فلسفی دارند همچون «اودیسه‌ی ۲۰۰۱» کوبریک که حسابشان از دیگر فیلمها جداست و با گذشته زمان نه تنها کهنه نمی‌شوند که بر درخشش آنان افزوده می‌شود. دوم آثاری که با استفاده از دستاوردهای نوین علمی نوشته می‌شوند مانند «بین‌ستاره‌ای» نولان. قسم سوم آثاری که بیشتر بر اساس تخیّل ساخته می‌شوند تا دو منبع دیگر که البتّه ممکن است عناصری از آنان را در خود داشته باشند به علاوه‌ی دغدغه‌های مذهبی و جز آن.

 

فیلم «Disclosure Day» اسپیلبرگ بیشتر به قسم سوم نزدیک است. خود اسپیلبرگ جزو پیشتازان بل ریش‌سفیدان این ژانر است. فیلم «برخورد نزدیک از نوع سوم» او رگه‌های بارزی از الهام و شهود را در خود دارد و «ای تی» دعوتی شگرف به فراتربردن احساس هم‌بودگی از انسان به دیگر موجودات جهان هستی است. او البتّه «جنگ دنیاها» را هم دارد که تصویر تیره‌ای از ساکنان دیگر کرات به دست می‌دهد و یکی از فیلمهای ضعیف کارنامه‌ی اوست.

 

در سالهای اخیر شواهد متعدّدی از حضور یا ارتباط دیگر موجودات در کره‌ی زمین منتشر شده که کمابیش با بی‌توجّهی رسانه‌های رسمی روبه‌رو شده است. این عادت بشر است که آنچه مخالف پیش‌فرضهای ذهنی خود است را نادیده می‌گیرد،‌ انکار می‌کند یا شبه‌علم می‌خواند. تجربه‌ی برخی خلبانان امریکایی از مواجهه با برخی پرنده‌های ناشناس از حیرت آنان حکایت دارد. خلبانی سرعت و شیوه‌ی تغییر مسیر یک سفینه را به گونه‌ای توصیف می‌کرد که حاکی از داشتن نوعی فناوری است که بشر تا پنجاه سال آینده نیز به آن نخواهد رسید.

 

همین اخبار ظاهراً محرّک اصلی اسپیلبرگ برای بازگشته به ژانر مورد علاقه‌اش است ولی فیلم چیزی بیش از یک تعقیب و گریز برای افشای اسرار نیست؛ یعنی هیچ اطلاعاتی به‌دردخوری درباره‌ی آن موجودات فرضی به ما نمی‌دهد. با کمی تأمّل می‌توان دریافت که اگر دو سیّاره را در فاصله‌ای دور از هم تصوّر کنیم، آن گونه‌ای که بتواند زودتر به سیّاره‌ی دیگر سفر کند لاجرم فناوری پیشرفته‌تری نیز خواهد داشت همانطور که در بند بالا گفتم و مثلاً در فیلم «آواتار» نیز دیدیم. در فیلم «روز افشاگری» امّا این موجودات پیشرفته به دام انسانها می‌افتند و مانند موش آزمایشگاهی مورد مطالعه قرار می‌گیرند که نقطه ضعف اصلی فیلم است در حالیکه قاعدتاً باید برعکس باشد. آنان می‌توانند با سرعت فراصوت زیر آب حرکت کنند یا حتّی به صورت حیوانات و پرندگان تغییر شکل بدهند ولی نمی‌توانند مانع اسارت خود بشوند یا از دست انسانها فرار کنند.

 

اسپیلبرگ کمی درونمایه‌ی مذهبی هم وارد فیلم کرده است. جوابهای خواهر روحانی در مورد اشرف مخلوقات‌بودن انسان بدک نیست ولی سوالهای شاگرد سابقش -درباره‌ی تصوّر خدا با وجود یک موجود قدرتمند دیگر- زمانی معنا داشت که این موجود نویافته واقعاً قدرتی خداگونه داشت نه اینکه همچنان که گفتم بازیچه‌ی انسان شود. نواقص فیلمنامه در داستان تعقیب و گریزش هم پیشکش. مثلاً تغییر عقیده و تسلیم نوآ اسکانلن (کالین فرث) برای اینکه مانع افشاگری در پخش زنده شود در لحظه‌ی آخر به چه علّت بود؟

 

فیلم خوب فروخته که این ویژگی همیشگی فیلمهای اسپیلبرگ است. با اینکه اسپیلبرگ از پیشتازان این ژانر است ولی پس از فیلمهای یکی دو دهه‌ی اخیر که با استفاده از دستاوردهای نوین علمی نوشته شده، نوع نگاه او کمی کهنه به نظر می‌رسد. حتّی اگر عنصر تخیّل را در نظر بگیریم،‌ فیلم حتّی در مقایسه با «پروژه‌ی هیل مری» که امسال اکران شد هم کم می‌‌آورد.

ایماگویه‌های داستایفسکی

                                                                                                                 چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵

فراموش نکنیم که علل اعمال انسان معمولاً بی‌نهایت پیچیده‌تر و متنوع‌تر از توضیحات بعدی ما درباره آنهاست.

 

می‌خواهم همانطور که با خودم در مورد چیزها صحبت می‌کنم، حداقل با یک نفر در مورد همه چیز صحبت کنم.

 

برداشتن یک گام جدید، گفتن یک کلمه‌ی جدید، چیزی است که مردم بیش از همه از آن می‌ترسند.

 

برای هوشمندانه عمل‌کردن، به چیزی بیش از هوش نیاز است.

 

درست یا غلط، هرازگاهی شکستن چیزی خیلی لذت‌بخش است.

 

می‌توانی صادق باشی و در عین حال احمق باشی.

 

وقتی عقل شکست می‌خورد، شیطان به کمک می‌آید!

 

صد گمان، دلیلی بر اثبات چیزی نیست.

 

هیچ چیز آسان‌تر از محکوم کردن شرور نیست و هیچ چیز دشوارتر از فهمیدن او.

 

عشق در عمل در مقایسه با عشق در رویا، چیزی خشن و وحشتناک است.

 

اگر می‌خواهی بر تمام دنیا غلبه کنی، بر خودت غلبه کن.

 

بزرگترین خوشبختی، دانستن منشأ بدبختی است.

 

میزان تمدن یک جامعه را می‌توان با ورود به زندان‌های آن قضاوت کرد.

 

آنچه را که باید بشکند، یک بار برای همیشه بشکن و رنج آن را به دوش بکش.

 

بهترین راه برای جلوگیری از فرار یک زندانی این است که مطمئن شوید هرگز نمی‌فهمد که در زندان است.

 

دروغ‌گفتن به خودمان ریشه‌های عمیق‌تری نسبت به دروغ‌گفتن به دیگران دارد.

 

من باور نخواهم کرد و نمی‌توانم باور کنم که شر وضعیت عادی بشر است.

 

جهنم چیست؟ من معتقدم که رنج ناشی از ناتوانی در عشق‌ورزیدن است.

 

دوست‌داشتن کسی یعنی دیدن او همانطور که خدا خواسته است.

 

خدای من، یک لحظه خوشبختی! همین برای یک عمر کافی نیست؟

 

پیشین: ایماگویه‌های مارتین لوترکینگ

«ابرقدرت»‌ چهارم جهان

                                                                                                                        شنبه ۲۰ تیر ۱۴۰۵

 

پیشترها کسانی را که به جای نقد قدرت، تمرکز خود را روی نقد اپوزیسیون و تندروهای داخلی می‌گذاشتند ملامت می‌کردم. اپوزیسیون خارج‌نشین که فعلاً به بن‌بست رسیده ولی زبان تندروان داخلی بیش از پیش دراز است. همچنان بر این باورم که آنها در فضای سیاست ایران وزنی ندارند و هیجان ِجمعی ِگروهی از مردم را که به ظلم و تعدّی و جنگ علیه ایران معترضند نباید به حساب داشتن پایگاه اجتماعی برای آنان گذاشت. یک نکته امّا شایان توجّه است که این رویکرد اگر فضای غالب شود ممکن است امکان برون‌رفت از مهلکه‌ی جنگ اخیر را از بین ببرد و کشور را به خاک سیاه بنشاند. این دو طیف تندروان داخل و خارج مکمّل هم‌اند و بی‌دلیل نیست که رسانه‌ی فارسی اسرائیل اینقدر با شوق و ذوق سخنان مخالفان مذاکره را پوشش می‌دهد چون می‌داند اگر ایران با مذاکره و تفاهم از این بحران خارج شود،‌ پرونده‌ی دخالت خارجی برای تغییر رژیم تا آینده‌ای دور برای همیشه بسته خواهد شد.

 

سخنان سیّدعلی خمینی بهانه‌ای شد برای رویارویی موافقان و مخالفان مذاکره/جنگ. این نوشته در مدح مذاکره و این نوشته در ستایش جنگ با مشرکان از آن جمله‌اند. نوشته‌های کوتاه اینترنتی امکان پوشش همه‌جانبه‌ی یک مسئله را ندارند امّا نوشته‌ی اوّل لااقل چندمثال تاریخی معاصر هم آورده ولی نوشته‌ی دوم چند آیه‌ی قرآن را بدون توجّه به زمینه‌ی نزول آنها ردیف کرده که نتیجه بگیرد که الآن هم تا رفع فتنه در جهان باید به جنگ با امریکا ادامه داد.

 

پیامبر اسلام جنگهای زیادی -عمدتاً با ماهیّت دفاعی- داشت که هر کدام ویژگی خود را داشتند. بدر و احد و حنین و خندق هر کدام مشخّصات خاصّی داشتند. در هیچ‌کدام از آنان پس از انتهای جنگ مسلمانان مشرکان را دنبال نکردند تا رفع فتنه کنند. وضعیّت امروز اگر قرار به مشابه‌سازی باشد شبیه جنگ خندق است که پایگاههای پرشمار امریکا ایران را احاطه کرده و با مشارکت مستقیم یک قدرت نظامی اتمی دیگر و مشارکت خاموش کشورهای عربی، ابرقدرت نظامی-اقتصادی جهان به قصد انهدام ساختار سیاسی ایران وارد عمل شد. اگر کسانی دم از پیروزی بزنند به معنای این است که امریکا نه تنها به اهداف چندگانه‌ی خود نرسید بلکه تنگه‌ی هرمز را به ایران واگذار کرد نه اینکه ایران توانست با برترین قدرت نظامی جهان هماوردی کند یا احیاناً در آینده بتواند آسیبی جدّی به آن بزند.

  

اگر کسی اندک شعوری داشته باشد باید بداند که همینکه ایران بتواند بدون آسیب‌دیدن بیشتر از مهلکه‌ی فعلی جان سالم به در ببرد و در ازای واگذاری امتیازهایی مانند تحدید غنی‌سازی از بار تحریم اقتصادی کم کند باید شادمان باشد. همینکه تمرکز روی برد موشکها و حمایت از دیگر اعضای «محور مقاومت» از دستور کار خارج شد دستاوردی است ولی گویا اینها برای عدّه‌ای کافی نیست و بزرگنمایی سخنان چند تحلیلگر غربی که بیشتر با هدف نقد نظامی‌گری امریکا بیان شده، دستاویز عدّه‌ای شود که باور کنند چهارمین ابرقدرت جهان‌اند (یعنی برتر از انگلیس و فرانسه و آلمان و هند و...) و دلیلی ندارد که نتوانند حریف ابرقدرت نخست جهان شوند. این پیروزی مقطعی حتّی حسین علایی را هم در هنگامه‌ی جنگ به صرافت برشمردن شروط متعدّدی برای خاتمه‌دادن به جنگ انداخت که تخیّلی‌بودن برخی بندهای آن مایه‌ی شگفتی است.

  

امثال جلیلی همیشه خارج از ساختار اجرایی اظهارنظر کرده‌اند، شاید اگر او هم سکّان دولت را در اختیار داشت می‌دانست که ادامه‌ی محاصره‌ی دریایی نهایتاً تا دوماه دیگر می‌توانست درآمد ایران را نزدیک به صفر کند و تورّم لجام‌گسیخته با مردم کاری کند که کار نیمه‌تمام «دشمن» را خودشان تمام کنند. قالیبافی که منتقد برجام بود،‌ اکنون می‌تواند حال روحانی و ظریف را در فرایند مذاکرات برجام درک کند.

 

درگیری چند روز اخیر بین ایران و امریکا می‌تواند آخرین درگیری باشد. مشکل اتمی حل‌شدنی است؛ مسئله اینجاست که امریکا حاضر نیست بپذیرد اختیار تنگه به دست ایران باشد و جنگ با توافقی شبیه برجام و فعّال‌کردن یک امتیاز ژئوپولتیکی بزرگ برای ایران به پایان برسد. این نیز با مشارکت عمان و کشورهای مسالمت‌جوی منطقه مثل قطر رفع و رجوع می‌شود. انتقام‌جویی‌ خامنه‌ای دوم نیز اگر فراتر از شعار سیاسی با مصرف داخلی رود و به مرحله‌ی عمل درآید، کاری می‌کند که بمبها در روز ۹ اسفند نکردند. به یاد داشته باشیم که ایران همیشه در طول تاریخ از درون ضربه خورده است نه از بیرون.

چالشهای خامنه‌ای دوم

                                                                                                                     یکشنبه ۱۴ تیر ۱۴۰۵

 

در آغاز رهبری خامنه‌ای اوّل چندسالی طول کشید که فرمان خودرو نظام به طور کامل در اختیارش قرار بگیرد. با اینکه چندسال رئیس‌جمهور بود ولی تفاوت منصب جدید و اقتدار هاشمی رفسنجانی به رئیس‌جمهور جدید اجازه داد تا برنامه‌ی سازندگی خودش را پیش ببرد. آنچه خامنه‌ای را در مسیری انداخت که به دی ۱۴۰۴ انجامید، عدم قاطعیّت در برابر خودسری نهادهای امنیّتی بود. این نهادها با واکنش خیره‌سرانه در برابر آغاز اصلاحات، نمایش دادگاه شهردار تهران و قتلهای زنجیره‌ای را راه انداختند که قاضی آن دادگاه همین چندروز پیش برای بار دوم به ریاست قوّه قضا منصوب شد و عاملان آن قتلها بعدها به نهادهای امنیّتی بازگشتند.

 

خامنه‌ای دوم نه آن اقتدار پدرش را دارد و نه سابقه‌ی اجرایی، به علاوه‌ی اینکه حتّی نمی‌تواند خودی نشان دهد. همین می‌شود که همان نهادها از هیچ‌کدام از رئیس‌جمهوران گذشته دعوت نمی‌کنند که برای ادای احترام به پدرش حاضر شوند. بدیهی است که اگر قاطعیّت لازم را در برابر این نگاه حذفی نداشته باشد، به همان راهی خواهد رفت که پدرش رفت و سرانجامی جز او نخواهد داشت؛ البتّه خیلی خیلی زودتر.

 

زرق و برق تشییع در پنج شهر ایران و عراق به اضافه‌ی شرکت کشورهای جهان به رغم تهدید دیپلماتیک امریکا ممکن است جناح انقلابی را به این نتیجه برساند که حلقه‌ی خودی‌ها را باز هم تنگ‌تر کند؛‌ حال آنکه موسم احساسات گذشتنی است و موسم عقلانیّت به زودی فرا می‌رسد. شاید پس‌مانده‌ی شور و هیجان اضافه‌شدن بخشی از قشر خاکستری و بی‌طرف به مراسم رسمی تا انتخابات شوراها ادامه یابد ولی تا یکی دوسال دیگر و انتخابات مجلس،‌ دوباره بحث مشارکت سیاسی، ردصلاحیتها و دیگر دسته‌گلهای شورای نگهبان داغ خواهد شد. شرایط جنگی برای همیشه توجیه ناکارآمدی‌ها نخواهد بود.

 

تهدید خارجی به رغم آرزوهای خیالبافان خارج‌نشین هیچگاه به اضمحلال جمهوری اسلامی نخواهد انجامید، تهدید اصلی واپس‌گرایان متصلّبی‌اند که تن به تغییر نمی‌دهند و با اینکه در نهایت نماینده‌ی ده تا پانزده‌درصد مردمند، ایران را ملک طلق خود می‌پندارند. براندازان واقعی جمهوری اسلامی همین جماعت‌اند که در حالت ایده‌آل توانی در حد یک فراکسیون کوچک در مجلس دارند. گروهی که امروز دم از کودتا می‌زنند، خود در سال ۸۸ سابقه‌ی کودتای انتخاباتی دارند. همین دارودسته بزرگترین چالش رهبری خامنه‌ای دوم خواهند بود.

علی الاصول

                                                                                                                        سه‌شنبه ۹ تیر ۱۴۰۵

 

هنوز برای سنجیدن خامنه‌ای دوم خیلی زود است ولی آنچه از بیانیّه‌های او برمی‌‌آید ادامه‌ی همان روند به علاوه‌ی فقدان آن قلدری یا اقتدار خامنه‌ای اوّل و نثر ضعیف‌تر آمیخته به عربی حوزوی است. 

 

ادامه‌ی روند را در موافقت نصفه‌نیمه و مشروط با مذاکرات می‌توان دید که در صورت نرسیدن به مقصود بتوان گفت که از اوّل گفته بودیم. این همان روش سیّدعلی خامنه‌ای است که در طیّ سالهای گذشته در پیش گرفته بود. ضمن اینکه زبان به‌اصطلاح تندروان دراز است که توافق را بر آقا تحمیل کردند تا بتوانند دولتیان -و اخیراً قالیباف را- سازشگر و ترسو بخوانند و به مدد دوپینگ صداوسیما بخشهایی از سخنان رهبر پیشین نظام یا بیانیّه‌های فرزندش را بزرگنمایی کنند. داستان آشنایی است.

 

خامنه‌ای دوم در اوّلین نوشته‌اش از وقوع جنگ بین افغانستان و پاکستان و «شقّ عصای مسلمین» اظهار ناراحتی کرده بود که باعث انبساط خاطر شد چون در چند دهه‌ی گذشته بسیاری از اعمال نظام به تنهایی باعث شق عصای مسلمین شده است. رهبر پیشین امکان نداشت چنین بگوید چون دل خوشی از طالبان نداشت و فقط برای کوتاه‌کردن دست امریکا از افغانستان راضی شد که آنان روی کار بیایند؛‌ چه رسد به اینکه نگران آنان شود.

 

 نثر متکلّف رهبر فعلی واقعاً نیاز به ویرایش دارد. «علی الاصول‌» او که به گفته‌ی نزدیکان و نمایندگانش به مفاد مذاکرات برمی‌گشت، دستاویز تندروان شد تا آن را مخالفت با اصل مذاکره تعبیر کنند در حالیکه خود او پیشتر از تضعیف مذاکره‌کنندگان نهی کرده بود. تندروان پسااحمدی‌نژاد که از تجربه‌ی او درس گرفته‌اند و سعی می‌کنند با رهبر تقابلی نداشته باشند بلکه آرزوهای خود را منتسب به رهبر کنند، از قدیم و ظهور انصار حزب‌الله الله‌کرم تا حالا و جبهه‌ی پایداری و طیف جلیلی برای برقراری توازن در میان طیفهای سیاسی به کار گرفته می‌شدند. اینان بازی‌به‌هم‌زنانی حرفه‌ای‌اند که رسیدن آنها از خیابان به مجلس و شعام تا کنون جز ضرر و زیان برای کشور در پی نداشته است.

 

هر تغییری در ساختار نظام باید ابتدا از صداوسیما آغاز شود که از انحصار یک طیف در بیاید. در پی ناکامی پروژه‌ی براندازی، رسانه‌های خارج از کشور (اعم از دگراندیش یا مزدور) در حالت کما به سر می‌برند و آشکارا نتوانسته‌اند ضربه‌ی وارده را هضم کنند. حالا زمان آن است که چندصدایی بر رسانه‌ی رسمی حاکم شود و لااقل صاحبان روزنامه‌های رسمی بتوانند شبکه‌ی خصوصی خود را داشته باشند. سپس تندوران از تریبونهای رسمی و مناصب کنار گذاشته شوند تا بتوان درباره‌ی باقی مسائل اندیشید.

می‌توان تصوّر کرد که نظام از تشییع خامنه‌ای چه تابلو اقتداری خواهد ساخت. این تابلو تأثیری محدود دارد اگر با تغییر وضع معیشت، برقراری عدالت قضایی،‌ آموزشی و استخدامی،‌ برداشتن فشار از روی دگراندیشان و معتقدان به مذاهب دیگر و به بازی‌گرفتن همه‌ی کسانی که به قانون اساسی فعلی در عمل - ونه لزوماً در نظر- پایبندند همراه نشود.

برهان نظم

جمله‌های سینمایی -۹۰                                                                                           جمعه ۵ تیر ۱۴۰۵

Train Dreams 2025

یکی از کارگران چوب‌بری به دیگران درباره‌ی قطع درختان:

- دنیا با ظرافت به هم دوخته شده بچه‌ها؛ هر وقت یه نخ رو بیرون می‌کشیم نمی‌دونید چه تأثیری روی دنیا می‌گذاره. ما یه مشت بچه روی روی کره زمین‌ایم که پیچ‌های چرخ‌وفلک رو درمی‌آریم و فکر می‌کنیم خدا هستیم.

 

Stretch 2014

زندگی بهت فرصت تمرین کردن نمی‌ده؛ باید حین زندگی آموزش ببینی. 

 

Send Help 2026

لیندا به رئیسش که در جزیره گیر افتاده‌اند: 

شوهرم تو تصادف مرد. همیشه وقتی مست می‌کرد کلید ماشینش رو قایم می‌کردم. یه شب وقتی که کار خیلی وحشتناکی کرد سوییچ رو از کیفم درآوردم، روی میز گذاشتم و آخرین جرعه رو براش ریختم.

 

My life Without Me 2003

وقتی به یکی نگاه می‌کنی پنجاه درصد کسی که هست رو متوجّه می‌شی ولی فهمیدن پنجاه درصد بقیّه کار رو خراب می‌کنه. شاید هیچ‌وقت نباید بفهمی بقیّه‌ش چیه.

 

Dutton Ranch 2026

کارتر جوان به پدرخوانده‌اش ریپ:

- با یه دختر آشنا شدم... نمی‌دونم چی کار کنم.

- هیچ کار نمی‌کنی، هیچ‌چی نمی‌گی، فقط گوش می‌دی. حرف خوبی بهت زد، ‌گوش می‌دی. حرف بدی بهت زد، گوش می‌دی. اگرم ندونستی چه مزخرفی داره تحویلت می‌ده بازم گوش می‌دی. روال کار اینطوریه. 

 

پیشین: نمایش‌سرای جهان

ویرایش تصویر خامنه‌ای

                                                                                                                   شنبه ۳۰ خرداد ۱۴۰۵

 

محمدحسین خوشوقت در گفتگویی مطالبی را درباره‌ی سیّدعلی خامنه‌ای بیان کرده که بد نیست نیم‌نگاهی به آن بیندازیم.

 

خوشوقت گفته است که دلیل برخوردنکردن او با تندروها این بود که می‌ترسید به جبهه‌ی مخالفان نظام بپیوندند و به روی نظام پنجه بکشند. با این استدلال در طول دوران زمامداری او افراد به‌اصطلاح تندرو تا توانستند هر کار کردند و با مجازاتی روبه‌رو نشدند. برای نمونه نبویان‌ها یک‌شبه نبویان نشدند؛ آنان در طول سالیان گذشته هر چه خواستند گفتند و هر دروغی را به عنوان خبر و تحلیل تحویل خلق‌الله دادند که امروز به  اینجا رسیده‌اند. شاید آنان با تدبیر خامنه‌ای در جبهه‌ی نظام حفظ شده باشند ولی باعث تاراندن جمع بسیاری از همراهان ساختار سیاسی به سمت منتقد و مخالف شدند چون ملاک ارزشگذاری در نظام را خودی و غیرخودی می‌دیدند که فرسنگ‌ها از عدالت به دور است.

 

البتّه مطلب به این شکل که خوشوقت می‌گوید هم نیست و برخی از «تندروها» عملاً برکشیده‌ی خود خامنه‌ای بودند. تندروتر از محمود احمدی‌نژاد چه کسی؟ مگر نه اینکه با دو انتخابات مشکوک به ریاست رسید و هر کار خواست کرد و تا زمانی که در برابر رهبر نایستاد با تأیید کامل او همراه بود؟ احمدی‌نژاد بلایی به سر وجهه‌ی اجتماعی خامنه‌ای اورد که حالا و با این سخنان قابل رفع و رجوع نیست. خوشوقت به یکی از فقیهان شورای نگهبان به عنوان تندرو اشاره می‌کند. او که دیگر منصوب خود خامنه‌ای بود؛ چه اجباری در انتصاب این فرد بود که حالا بخواهد با او مدارا کند؟ امامان جمعه‌ای چون علم‌الهدی چطور؟ حتّی تخیّلی‌ترین داستان‌ها هم باید تا حدّی قابل باور باشند. 

 

خوشوقت می‌گوید که خامنه‌ای در گفتگویی به او گفته که نه تنها با گفتگو بلکه با رابطه با امریکا نیز موافق است به شرط اینکه از موضع محترمانه با ما برخورد شود. این هم با سابقه‌ای که از او سراغ داریم سازگار نیست. خاتمی حتّی اجازه‌ی روبه‌روشدن با کلینتون را نیافت و گفتگوی تلفنی روحانی با اوباما مذمّت شد. هاشمی رفسنجانی هر کار کرد تا منافع ایران را در پایان دادن به تقابل با امریکا برای او تشریح کند ولی او نپذیرفت. چه کسی جز این افراد -به ویژه هاشمی- می‌توانست امریکا را وادار به داشتن «موضع محترمانه» کند؟ مگر نامه‌نگاری اوباما پیشنهاد داشتن رابطه‌ی محترمانه نبود؟

 

حالا چرخ گردون چرخیده و قرار است که اجازه‌ی رهبر سوم برای گفتگوی مستقیم با امریکا و تقبیح تندروان داخلی به سیره‌ی «رهبر شهید» پیوند زده شود. بسیارخوب فرض محال بر این که اینطور باشد؛ شما رابطه با امریکا را درست کن و جلو تندروان را بگیر، ما هم تناقض‌های این ادّعاها را با واقعیّت نادیده می‌گیریم. باهنر گفته که خامنه‌ای دوم کتباً -ولی به شکل خصوصی- جواب پیام تبریک خاتمی را داده و برای مراسم ترحیم خواهر خاتمی هم که نماینده فرستاد. این‌ها زمانی سودبخش است که مردم شاهد تغییر روش معنادار در حکومتداری باشند که به زودی با اوّلین عزل و نصبها آشکار خواهد شد. آیا همین رویّه در صداوسیما حفظ می‌شود؟ آیا نظارت استصوابی همچنان انتخابات را به انتصابات تبدیل خواهد کرد؟ آزادی‌های مصرّح در قانون اساسی فعلی همچنان زیرپا گذاشته خواهد شد؟ عدالت قضایی و نحوه‌ی برخورد با مخالفان مانند گذشته خواهد بود؟ این پرسشها یکی پس از دیگری بلافاصله پس از تمام‌شدن جشنواره‌های خیابانی خودش را نشان خواهد داد و جواب خواهد طلبید.

دور نه‌چندان باطل

                                                                                                                یکشنبه ۲۴ خرداد ۱۴۰۵

 

ترامپ برجام را پاره کرد و اکنون پس از فرازونشیب‌های زیاد به توافقی می‌رسد که تکرار برجام خواهد بود با کمی بالا و پایین. این نتیجه به علاوه‌ی ناکامی حمله به ایران را تحلیلگران مستقل بارها در پیش‌بینی‌های خود بیان کرده بودند و در نهایت چنان شد. آیا می‌توان این دور را باطل خواند، حتماً نه. چرا؟

۱- پیش از برجام۲ تهدید حمله‌ی نظامی به عنوان یک گزینه روی میز بود و امریکا حتّی در دوران دموکراتها آن را مطرح می‌کرد ولی حالا نهایت این حمله را دیدیم و بعید است که امریکا بار دیگر به این گزینه برگردد. حکایت اسرائیل امّا متفاوت است و چه‌بسا ایران بدش نیاید در آینده دوباره -این‌بار بدون حضور امریکا- به رویارویی با اسرائیل بپردازد.

 

۲- بستن تنگه‌ی هرمز، هدف گرفتن زیرساختهای کشورهای عرب و حمله به پایگاههای امریکا به‌اصطلاح «عادی‌سازی» شد و این بار در هر مواجهه‌ی فرضی طرف مقابل می‌داند که ایران بدون تردید از این روشها برای دفاع از خود استفاده می‌کند؛ این یعنی بازدارندگی مضاعف.

  

۳- برداشتن تحریمها پس از برجام۱ بسیار به کندی انجام می‌شد و تا زمان روی کارآمدن ترامپ بخش زیادی از آن باقی ماند و حتّی پولهایی که در قطر بود به ایران برنگشت. در بده‌بستان پیش از امضای توافقنامه، مقدار پولی که از امارات به ایران رسید بیش از دو برابر پولی بود که اوباما پس از آزادی جیسون رضائیان به ایران داد و ترامپ بارها آن را مطرح می‌کرد. در برجام۲ قرار است روند برگشتن ایران به اقتصاد جهانی تسریع شود.

 

۴- بسیاری از موضوعاتی که در دوران بایدن مانع بازگشت امریکا به برجام شد اساساً مطرح نشده است. نه قرار است در حمایت عملی ایران از نیروهای نیابتی تغییری حاصل شود و نه بحثی در مورد توان موشکی ایران شده است. خلع‌سلاح حزب‌الله که بر اساس توافق دولت لبنان در دستور کار بود عملاً به حالت تعلیق درآمده است. در عراق نیز اگر تغییری در وضع نیروهای طرفدار ایران صورت پذیرد، با فشار مرجعیّت نجف خواهد بود، نه امریکا و غرب. لحاظ‌شدن لبنان در توافق، توان اثرگذاری ایران در منطقه را به‌رغم خواست دولت ضعیف لبنان و کشورهای عرب بالا می‌برد.

 

۵- بخش بزرگی از اپوزیسیون خارج‌نشین با حمایت از حمله به ایران اعتبار خود را از دست دادند و گروههای تجزیه‌طلبی که برای حمله به ایران آماده می‌شدند، با قرار گرفتن در طرح امریکا-اسرائیلی بی‌آبرو شدند. 

 

۶- صندوق سیصد میلیاردی بازسازی ایران به نظر بسیار مبهم می‌‌آید. با احتیاط می‌توان گفت که ترفند امریکا برای بهره‌برداری اقتصادی از جنگ و مهار ایران باشد. هرچه منافع مشترک کشورها بیشتر باشد،‌ امکان تقابل آنان کاهش می‌یابد. این صندوق به نفع ایران، امریکا و کشورهای عرب است و بازنده‌ی نهایی اسرائیل خواهد بود.

 

۷- مذاکره با امریکا تابویی بود که نه خاتمی و نه روحانی نتوانستند آن را بشکنند امّا امروز چیزی از آن باقی نمانده است. اگر مشکلات هسته‌ای را بتوان با مذاکره حل کرد، چرا نتوان دیگر مشکلات را رفع کرد یا تقلیل داد؟ ایران با «نگاه به شرق» کاملاً به طرف چین و روسیه غش کرده بود، حالا می‌تواند توازنی در سیاست خود ایجاد کند و مانع بهره‌برداری دیگران شود.

  

۸- یک قشر خودآگاه ملّی در ایران شکل گرفت که مخالف ایدئولوژی حاکم و مدافع ایران در برابر تهاجم غرب بود. این گروه مثل تیغ دودم است یعنی همانقدر که در خیابان و فضای مجازی به نفع نظام کار کرد و در برابر براندازان بیش از نیروهای سنّتی ایستاد، اگر نظام باز به روال گذشته برگردد ممکن است تغییر مسیر دهد و یقه‌ی نظام را بچسبد. آن وقت این جماعت با جوانان بی‌حافظه‌ای که «رضاشاه روحت شاد» می‌گفتند تومانی نه قران تفاوت خواهند کرد. همین اواخر هم با لجبازی تداوم بستن اینترنت زمزمه‌ی‌های اعتراضی شروع شد که می‌توانست باعث دردسر نظام شود.

  

نظام در جهاد اصغر جنگ پیروز شد ولی جهاد اکبر انجام تغییرات داخلی باقی مانده است. بین جنگ دوازده‌روزه و اعتراضات دی چندماه بیشتر فاصله نبود؛ با ادامه‌دادن روال گذشته شیرینی این پیروزی شاید یکی دوسال بیشتر دوام نیاورد.

دیانت، تعهّد و مسئولیّت

                                                                                                                  دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵

جنگ اخیر ستاره‌هایی نیز داشت که مهمترین آنها از دید من پاپ لئو بود. تا پیش از این عادت داشتیم که موضع‌گیری پاپ‌ها را در برابر ناروایی‌های جهان به شکل کلّی‌گویی ببینیم که وظیفه‌ی انطباق آن بر مصادیق به عهده‌ی دیگران گذاشته می‌شد و معمولاً با جواب مستقیم هدف نقد نیز مواجه نمی‌شد. این بار امّا پاپ به طور جزئی به تهاجم امریکا-اسرائیلی اشاره و آن را رد کرد. ترامپ که نمی‌تواند ساکت بنشیند جواب داد و پاپ به‌رغم عدم تمایل به تقابل لفظی با ترامپ به او جواب داد. در سفر به افریقا و اخیراّ اسپانیا نیز روند مخالفت با جنگ را ادامه داد.

مواجهه‌ی مذهب با سیاست را می‌توان ذیل سه طبقه‌ی کلّی دسته‌بندی کرد:

  

یکی معتقدان به جدایی کامل دین از سیاست که فقط تفکیک نهاد دین از ساختار سیاسی نیست بلکه شامل گوشه‌گیری متدیّنان از هر گونه فعالیّت سیاسی نیز می‌شود که آن هم انواع مختلفی دارد. مثلاً رویکرد باطنیان و عرفا نوعی است و مقدّسان تنزّه‌طلب یا منتظران آخرالزمان گونه‌ای دیگر. اینها تلاش می‌کنند که خود را از آسیب‌های پرداختن به سیاست ایمن نگه دارند و ارشاد مؤمنان به دیانت و معنویّت را تنها وظیفه‌ی خود می‌دانند.

 

دوم کسانی‌اند که نه تنها متدیّنان بلکه عالمان دین را دارای وظیفه برای دخالت در سیاست به شکل عملی می‌بینند و معتقدند که آنها شایسته‌ترین افراد برای راهنمایی جامعه‌اند. برجسته‌ترین نمونه‌ی این دیدگاه حکومت روحانیان در نیم‌قرن گذشته ایران است که آسیب‌شناسی خاص خودش را دارد و به اندازه‌ی کافی به آن پرداخته  شده است.

 

سوم کسانی‌اند که گرچه ورود عملی نهاد دین به سیاست را باعث فساد این نهاد می‌دانند ولی اینگونه نیست که نسبت به روند جاری سیاست بی‌تفاوت باشند. اینان با نقد حاکمان از بیرون ساختار سیاسی تلاش می‌کنند در حد توان در جهت بهبود امور حرکت کنند. مهمترین مثال این دیدگاه آیت‌الله سیستانی در عراق است که گرچه روحانیان را از ورود در مناصب سیاسی نهی کرده ولی خود او نقش مهمی در برقراری مردم‌سالاری و نظام مبتنی بر انتخابات در عراق داشته است. به گمان من بدون ایشان ایشان عراق پس از صدام حسین شاید حالا وضعی مانند سوریه یا بدتر داشت.

 

پاپ اخیراً در نقشی شبیه سیستانی رهبر ابرقدرت جهان را نشانه گرفته است. تقابل این دو افول پایگاه اجتماعی ترامپ را تشدید کرد و او را در برابر ایران ضعیف‌تر. اخیراً و با انتشار موضع واتیکان درباره‌ی هوش مصنوعی به نظر می‌‌آید که این نقش‌‌آفرینی وارد حوزه‌های دیگر هم می‌شود. این تغییر رویکرد بزرگترین نهاد رسمی مسیحیّت را باید به فال نیک گرفت. تنها با بی‌تفاوتی گروههای مرجع اجتماعی است که قدرت‌مداران هرچه می‌خواهند می‌کنند. اگر اهل دیانت، دانش و هنر هر کدام به سهم خود در برابر ناراستی‌ها بایستند، بسیاری از گره‌های کور جهان به تدریج باز خواهند شد.

دستاوردهای ترامپ

                                                                                                                  سه‌شنبه ۱۲ خرداد ۱۴۰۵

 

۱- خامنه‌ای اوّل پس از ۱۹ دیماه در بدترین وضع دوران زمامداری خود بود. صدور مستقیم فرمان سرکوب، حکومت را در وضعّتی مشابه تابستان ۶۷ قرار داد و رهبرنظام مقصّر اصلی بود. به طرفةالعینی امّا در کمتر از دو ماه خامنه‌ای به «امام شهید» تبدیل شد؛ نه در پناهگاه زیرزمینی که علی لاریجانی را با چشم‌بند برایش ببرند بلکه در ساختمان همیشگی به همراه خانواده و همسر و فرزند و عروسش. دگرگونی‌ها در سیاست مانند آب‌وهوای بهار است و بخش عمده‌ای از طیف خاکستری ایران فعلاً او را به عنوان مظلوم می‌بینند نه برعکس.

 

۲- تاب‌آوری نظام در فقدان رأس خودش نه تنها مهاجمان و هم‌پیمانان اروپایی بلکه خیلی از منتقدان داخلی و همراهان نظام را نیز غافلگیر کرد. پس از شوک ۲۴ ساعته‌ی ابتدایی که با حمله‌ی متقابل ایران همراه شد، پس از هشت روز رهبر تازه‌ای برای نظام انتخاب شد که در حالت عادی سخت بود به این راحتی به این منصب برسد. شاخ و شانه‌کشیدن ترامپ و لزوم نشان‌دادن پایداری نظام با نشاندن یک نسخه‌ی جوانتر از خامنه‌ای راه را برای مجتبی هموار کرد.

۳- ایران درست مانند جنگ دوازده‌روزه و با فاصله‌ای کمتر (حدود دو ساعت) به حمله به اسرائیل و پایگاههای امریکا در منطقه پرداخت. حمله به اسرائیل به نسبت جنگ قبل با درصد موفقیّت بیشتری همراه شد و حمله به هفت کشور منطقه یکی دیگر از خط قرمزها را پشت سر گذاشت که تا کنون هم ادامه دارد. افکار عمومی جهان ایران را کشوری دید که یک‌ تنه در چندین جبهه با ابرقدرت فعلی دنیا جنگید و تسلیم نشد.

 

۴- آنچه آتش‌بس را بر ترامپ تحمیل کرد،‌ بستن تنگه‌ی هرمز بود. بندهای ۳ و ۴ از تهدیدهای پیشین نظام بود که گویا تیم ویتکاف و کوشنر به ترامپ گفته بودند که ایران بلوف می‌زند و چنین نخواهد کرد. وقتی وزارت خارجه از فرایند تصمیم‌گیری کنار گذاشته شود و کارشناسان مرتبط با ایران را هم ایلان ماسک با طرح کوچک‌کردن دولت مرخّص کند،‌ نتیجه‌ای بهتر از این حاصل نمی‌شود.

 

۵- حمله‌ی متقابل ایران به زیرساختهای کشورهای عرب خلیج فارس از ادامه‌ی حمله به زیرساختهای ایران جلوگیری کرد و عملیّات «خشم حماسی» را به پایان رساند. ایران تا حدّ زیادی با کشورهای عرب به ویژه امارات مماشات کرد وگرنه حتّی درصدی از موشکهایی که روانه‌ی اسرائیل شد می‌توانست خسارتی جبران‌ناپذیر به آنها بزند.

  

۶- همانطور که بخش آفندی ایران به نسبت جنگ خرداد پیشرفت محسوسی داشت، بخش پدافندی نیز با زدن پهپادهای پرشمار و چند هواپیما و جنگنده خودی نشان داد. اصابت اف۳۵ افسانه‌ای بیش از اسقاط هواپیماها ارزش داشت و نشان داد که آن هاله‌ی نامرئی‌بودن در خطر محوشدن است و آینده ممکن است آبستن حوادث دیگری باشد.

 

۷- دسته‌بندی‌های جدیدی در جهان در حال شکل گرفتن است. اروپاییان که در جنگ پیشین آشکارا شادمانی می‌کردند، پس از چشیدن پیامدهای اقتصادی بستن تنگه سکوت و راه خود را جدا کردند. حتّی صدراعظم ابله آلمان که در ماههای گذشته مشغول رجزخوانی بود لحنش کاملاً تغییر کرد و در اروپا نیز صداهای مخالفت اسپانیا و ایرلند و تعدادی دیگر به گوش رسید. در منطقه عمان راه خود را به طور کامل از دیگر کشورهای عرب -چه در بیانیّه‌ها و چه در سازمان ملل- جدا کرد و حتّی حمله‌ی ایران به کشورهای عرب را تلخ ولی اجتناب‌ناپذیر خواند. پاکستان نیز از یک کشور منزوی به مهره‌ای فعال تبدیل شد که بی‌طرف نیست و مانند عمان با ایران همراهی بیشتری دارد.

 

می‌توان دستاوردهای دیگری را نیز برای ترامپ -همچون ورود حشد شعبی به بازی و اعاده‌ی حیثیّت از حزب‌الله- برشمرد ولی به گمانم فعلاً کافی است تا ببینیم مذاکرات چگونه پیش می‌رود. ترامپی که تا دیروز به فکر نابودی تمدّن ایران بود حالا بر سر فلان جمله مشغول چانه‌زدن است و زیر فشار کم‌سابقه‌ی افکار عمومی امریکا، حزب دموکرات و حتّی بخشهای سنّتی جمهوریخواه قرار دارد.